Alweer buiten in de zandbak. Leg dat maar eens uit!

< Z >

Leren kinderen nog wat op school met dit mooie weer?

Tja, bij welke ouder speelt die gedachte nou niet door het hoofd als ze langs het schoolplein lopen en zien dat hun kind alweer buiten aan het spelen is. Meestal is de gedachte erachter dat het vrije spelen op het schoolplein vooral iets gezelligs en vrijblijvends is en niets te betekenen heeft voor het leren van kinderen. Zo ziet dat er vanaf de zijlijn ook uit. Dat er veel meer gebeurt dan alleen maar een beetje gezellig met elkaar van het zonnetje genieten, vraagt om enige uitleg.

Die uitleg heb ik een paar jaar geleden mogen geven op De Kleine Wereld. Een school in Twello, waar ik toen met plezier vanuit spel met kleuters werkte. En waar het hart vol van is...wil je graag over vertellen!

Eindelijk had ik tijdens de ouderavond een podium om over de waarde van het spel te mogen vertellen en hoe dat nou zit met spelen en leren. Ik zal hieronder vertellen hoe dat ging.

 Het is juni 2009 en het loopt tegen het eind van het schooljaar. We hebben al flink kunnen genieten van mooie warme dagen. Er wordt daarom veel buitengespeeld en tijdens dat spelen gaat het vooral over ijsjes verkoop. Wat ik dan zie is een hele rij emmertjes gevuld met zand op de rand van de zandbak. In de ogen van de kinderen zijn het bakken met ijs in allerlei smaken.

Ik zie emmers met zand. Hij ziet bakken met heerlijk ijs!

 

Hoe ik dat weet van die bakken ijs? Heel simpel. Als juf loop je je rondje op het schoolplein en dan zegt één van die kinderen met luide stem: IJsjes te koop! En dan kun je als juf een aantal dingen doen: Je kunt net doen of je het niet hoort en zegt niets. Je kunt iets gaan zeggen over het zand dat niet over de rand van de zandbak mag of  over de vieze broek en de vieze handen waar je oog op valt. Je kunt vragen hoeveel groene en hoeveel gele emmers er staan, maar dat alles is niet waar de kinderen je voor roepen. Ze willen dat je ijs bij ze koopt! En als liefhebber van spel ga ik daar graag op in. Ik heb er ook een plan mee. Ik ga ze namelijk uitdagen om meer te laten zien in het spel, geef het spel daardoor verrijking en bereik dat de kinderen door mijn inbreng actiever worden, ontdekken en meer leren.

 Dus als ik hoor:" IJsjes te koop!" stel ik een vraag. Welke soorten ijs heb je?

En dan volgt er een hele opsomming aan lekkere smaken: aardbei, chocola, banaan, vanille...

Vervolgens vraag ik hoe ik dat kan zien of waar ik dat kan lezen; er staan geen namen bij de bakken met ijs. De oplossing ligt voor de hand: Ze rennen naar binnen, pakken stevig papier en een dikke stift uit de klas en schrijven de smaken op de kaartjes en steken ze in het zand in de emmer. Tijdens het schrijven komen de letters zomaar spontaan voorbij en veel kinderen zijn blij verrast als ze 'hun eigen' letter herkennen en vertellen enthousiast over de letters die ze al kennen omdat het dezelfde letter is dan in hun naam. Er wordt daarna nog driftiger geschreven op kaartjes dan daarvoor.

Zo zie ik die groeiende betrokkenheid vanuit spel ontstaan. Daarna kan het spel van ijsverkoop weer verder. Welke smaken zal ik nemen?

Hoeveel bolletjes neem ik? En wat kost eigenlijk een bolletje ijs? Nu komt zomaar een stukje rekenwerk aan de orde! Als één bolletje 1 euro kost, hoeveel kosten dan 2 of 3 bolletjes? En ook hier is het voor het spel fijn als er een soort kaart of prijslijst is waar op staat wat het kost. Dus ook het schrijven van de cijfers, het herkennen ervan en het afrekenen worden spontaan in het spel geoefend.

En wat te denken van de sociale vaardigheden en het taalgebruik tijdens het spel?

Hoe ben je een vriendelijke klant of een vriendelijke ijsverkoper? Kun je op je beurt wachten? Hoe vraag je iets netjes? Kortom er wordt enorm veel geleerd tijdens dat buitenspelen. Als ik aan deze laatste fase in het spel toekom merk ik iedere keer weer hoe de groep waarmee het spel gespeeld wordt groeit. In het begin zijn er een paar kinderen die starten. Tijdens mijn eerste reactie zie ik al kinderen kijken: wat gaat daar gebeuren? Bij het schrijven van de kaartjes en het toevoegen van materiaal daarvoor haken altijd nieuwe kinderen aan. Soms alleen om te kijken. Soms om mee te helpen met het schrijven. Dat vinden zij interessant. En uiteindelijk resulteert zo'n kleine ingreep in het spel en tonen van belangstelling voor het spel, in een ware groepsactiviteit. Het klinkt misschien cliché, maar ook hier geldt: wat je aandacht geeft groeit en kinderen houden je daarbij in de gaten.

Stiekem denk ik ook dat er kinderen zijn die weten: als deze juf mee gaat spelen, valt er wat te beleven en wat te leren. Want ook dat doen kinderen graag en dat doen ze vooral door te spelen.

En bij mooi weer doen ze dat graag buiten. En ik geef ze daarin groot gelijk want daar valt enorm veel te ontdekken.

Na deze ouderavond waren de ouders overtuigd. Leerkrachten die werken met kleuters zijn dat ook. Toch hoor ik dat zij nog steeds deze uitleg moeten geven aan collega's en directeuren, terwijl er echt flinke leeropbrengsten te halen vallen uit dat buitenspelen!  

'Opbrengst gericht buitenspelen' zult u misschien denken? 

Ja, dat is nou precies dat wat ik hierboven heb beschreven: als leerkracht een reactie geven die ervoor zorgt dat het spel verder gaat, verrijkt, verdiept en leert volgens plan. Dat vraagt om tijd en om kennis van het spel. En dat is gelukkig te vinden en een goede ondersteuning in de uitleg over de waarde van het spel. 

Om tijdwinst te behalen zou je als school ervoor kunnen zorgen dat er een doos met materialen klaar staat in de schuur waar papier, stiften, scharen en dergelijke in zitten, zodat kinderen niet steeds naar binnen hoeven om spullen te halen. Deze materiaallijst bestaat al en is te vinden op de site van HJK.

Daar is ook nog steeds het artikel over opbrengst gericht buitenspelen (Caminade & Leenders, april 2012) te vinden. Deze auteurs hebben er ook een boek over geschreven:

Buitenspel in het zonnetje; de speelplaats als krachtige leeromgeving.

Nog interessanter is wellicht het boek: Laat ze buitenspelen! Een pleidooi voor gezonde risico's van Helen Tovey.

Meer leren? Kijk naar het aanbod van studiedagen 2014-2015 over buitenspelen en meer.

 En mocht je nu als ouder of als leerkracht op of langs het schoolplein lopen en iemand horen die roept dat er ijsjes te koop. Dan weet je: hier kan veel geleerd gaan worden!